Toyota wil 400.000 robots in fabrieken — zonder banen te schrappen

TL;DR

• Wat: Toyota kondigt aan vanaf 2028 zo'n 400.000 humanoïde robots in te zetten in fabrieken wereldwijd, met een jaarlijkse investering van 6,4 miljard dollar.
• Waarom relevant: De belofte "robots náást mensen, niet in plaats van" raakt een spanning die elke ondernemer met personeel herkent: automatiseren én je team behouden.
• Wat je ermee kunt: Kijk kritisch naar je eigen processen: welke taken zou je willen automatiseren om bestaand personeel op waardevollere werkzaamheden in te zetten?

Ik viel deze week over een bericht van Ars Technica: Toyota wil 400.000 robots inzetten in zijn fabrieken, maar belooft dat er geen mensenarbeid verdwijnt. Dat is een opvallende claim voor een bedrijf dat tegelijkertijd 6,4 miljard dollar per jaar aan automatisering wil uitgeven. Ik vind het de moeite waard om uit te zoeken wat hier precies achter zit — en wat het betekent als je zelf een bedrijf runt in een markt waar personeel steeds moeilijker te vinden is.

Wat Toyota precies aankondigt

Vanaf 2028 wil Toyota jaarlijks zo'n 1 biljoen yen — omgerekend circa 6,4 miljard dollar — investeren in de modernisering van zijn fabrieken wereldwijd. Centraal in die plannen staat een zelfgebouwde humanoïde robot genaamd ELEY, wat staat voor Embodied Learning robot for Enhanced Yield.

De verdeling: 150.000 robots in Toyota's eigen fabrieken, en nog eens 250.000 bij toeleveranciers en groepsmaatschappijen. Dat zijn forse aantallen. Toyota heeft op dit moment zo'n 60 fabrieken wereldwijd met ongeveer 18.000 ervaren vakmensen — in het Japans takumi genoemd — wiens kennis als trainingsdata moet dienen voor de robots.

Executive vice president Hiroki Nakajima verwoordde het zo: "We streven naar een wereld waarin robots naast mensen bestaan, in plaats van ze te vervangen."

Wat maakt ELEY anders?

Wat mij opvalt aan ELEY is dat Toyota bewust een andere richting kiest dan bedrijven als Tesla en Figure, die inzetten op robots die op twee benen lopen. ELEY weegt 50 kilo, rijdt op wielen en heeft twee vingerachtige grijpers in plaats van volledige handen. Dat klinkt misschien minder spectaculair, maar het is een pragmatische keuze: wielen zijn betrouwbaarder dan benen op een fabrieksvloer.

De robot leert door menselijke werknemers te observeren. Medewerkers dragen speciale handstukken die de grijpvorm van de robot nabootsen, zodat ELEY kan leren hoe een taak wordt uitgevoerd. In een demonstratie leerde de robot T-shirts vouwen met bijna perfecte nauwkeurigheid na zo'n 1.500 oefensessies over twee weken. Als die kennis eenmaal in software zit, kan die overgezet worden naar alle identieke robots.

De technologie erachter zijn zogenoemde Large Behavior Models — vergelijkbaar met de taalmodellen die je kent van ChatGPT, maar dan gericht op fysieke handelingen. Deze modellen, ontwikkeld door het Toyota Research Institute, gebruiken generatieve AI om robots vaardigheden aan te leren op basis van slechts enkele minuten menselijke demonstratie.

De belofte: geen banen weg

Hier wordt het interessant — en eerlijk gezegd ook een beetje lastig. Toyota zegt expliciet dat de robots niet bedoeld zijn om mensen te vervangen. De redenering: Japan kampt met een vergrijzende beroepsbevolking, en het wordt steeds moeilijker om vakmensen te vinden die het fysiek veeleisende fabriekswerk willen en kunnen doen.

Ik vind dat een begrijpelijk argument. Maar ik merk ook op dat het woord "streven" in Nakajima's uitspraak veel ruimte laat. "We streven naar een wereld waarin robots naast mensen bestaan" is iets anders dan "we garanderen dat er geen banen verdwijnen." Dat verschil is subtiel maar wezenlijk.

Wat er niet gezegd wordt

Wat ik mis in de aankondiging is concreet beleid over wat er met werknemers gebeurt als hun taken door robots worden overgenomen. Worden ze omgeschoold? Naar welke functies? Blijft het totale personeelsbestand gelijk? Daar zijn, voor zover ik kan vinden, nog geen harde toezeggingen over gedaan.

Dat wil niet zeggen dat Toyota te kwader trouw is — het kan oprecht de intentie zijn. Maar als ondernemer weet je: intenties zijn geen plannen, en plannen zijn geen resultaten.

Wat dit voor Nederlandse ondernemers betekent

Je zou kunnen denken: Toyota is een multinational met 60 fabrieken, wat heb ik daar als MKB'er aan? Meer dan je misschien verwacht.

Nederland staat op dit moment op plek 12 wereldwijd als het gaat om robotdichtheid in de industrie, met 264 robots per 10.000 werknemers. Ter vergelijking: Zuid-Korea zit op 1.012, Duitsland op 429. We lopen achter, en TNO waarschuwde eerder dit jaar dat de Nederlandse maakindustrie zonder verdere robotisering dreigt te verdwijnen.

Ondertussen meldt het CBS dat bijna twee derde van de Nederlandse bedrijven last heeft van personeelstekort en dat steeds meer bedrijven daarom inzetten op automatisering. Het probleem dat Toyota met ELEY probeert op te lossen — te weinig handen voor te veel werk — is dus absoluut herkenbaar voor Nederlandse ondernemers.

Praktische opties voor het MKB

Voor kleinere bedrijven zijn er inmiddels laagdrempeliger routes dan het zelf bouwen van robots. TNO noemt in zijn nationale robotiseringsagenda modellen als Robotics as a Service — waarbij je robots huurt in plaats van koopt — en fieldlabs waar je kunt experimenteren zonder groot financieel risico. Stel dat je als productiebedrijf drie moeilijk vervulbare vacatures hebt: zou het goedkoper en sneller zijn om één daarvan te automatiseren en de twee overige medewerkers te ontlasten?

Kun je je voorstellen wat dat betekent als je al maanden zoekt naar magazijnmedewerkers of inpakkers?

De spanning tussen mens en machine

Wat ik eerlijk gezegd het meest boeiend vind aan dit verhaal, is de manier waarop Toyota de verhouding tussen robot en werknemer positioneert. De robot leert van de mens. De vakkennis van ervaren medewerkers wordt niet vervangen, maar gecodificeerd — vastgelegd in software zodat die kennis niet verloren gaat als iemand met pensioen gaat.

Dat is een wezenlijk ander verhaal dan "we zetten robots neer omdat ze goedkoper zijn." Of het in de praktijk ook zo uitpakt, zal de komende jaren moeten blijken. Maar het uitgangspunt — technologie als versterking van menselijke expertise, niet als vervanging — is er een waar ik als ondernemer iets mee kan.

Voor mij is dit vooral een signaal dat de scheidslijn tussen "automatisering" en "menselijk werk" aan het verschuiven is. De vraag is niet meer óf robots in fabrieken komen, maar hoe je ervoor zorgt dat de mensen die er al werken er beter van worden in plaats van overbodig.