OpenAI plaatst onzichtbaar watermerk in ChatGPT-tekst voor de EU

TL;DR

• Wat: OpenAI rolt een onzichtbaar watermerk (textGrain) uit in ChatGPT- en Codex-teksten voor EU-gebruikers, als gevolg van de EU AI Act.
• Waarom relevant: Als je AI-tekst publiceert namens je bedrijf, kan die straks machinaal als AI-gegenereerd worden herkend — en dat heeft juridische en reputatie-implicaties.
• Wat je ermee kunt: Inventariseer waar je organisatie AI-gegenereerde tekst publiceert en check of je voldoet aan de transparantieverplichtingen van artikel 50 van de AI Act.

OpenAI heeft op 5 oktober 2026 aangekondigd dat het een onzichtbaar watermerk gaat inbedden in teksten die ChatGPT en Codex genereren voor gebruikers in de Europese Unie. Ik viel over dit bericht omdat het een heel concrete stap is: niet een vaag beleidsplan, maar een techniek die binnen weken actief wordt in een tool die veel ondernemers dagelijks gebruiken.

Wat is textGrain en hoe werkt het?

Het systeem heet textGrain en werkt door een onzichtbaar statistisch patroon aan te brengen in de woordkeuze van het AI-model. Stel je voor dat je een tekst schrijft en bij elk woord een subtiele voorkeur hebt voor bepaalde synoniemen — niet genoeg om de tekst anders te laten klinken, maar wel genoeg om er met een speciaal hulpmiddel een patroon in te ontdekken. Zoiets doet textGrain, maar dan automatisch en onzichtbaar.

OpenAI zegt dat het watermerk geen invloed heeft op de kwaliteit, snelheid of leesbaarheid van de teksten. Dat klinkt aannemelijk: het model kiest sowieso uit duizenden mogelijke woorden per positie, en een lichte voorkeur voor bepaalde opties hoeft niet ten koste te gaan van de output.

Wat ik wel opmerkelijk vind: het watermerk werkt niet overal even goed. Bij teksten over psychologie detecteert het systeem het watermerk in ongeveer 95% van de gevallen (bij passages van zo'n 400 tokens, wat neerkomt op grofweg 300 woorden). Maar bij wiskundige teksten — waar het model minder vrijheid heeft in woordkeuze — zakt dat naar zo'n 60%. En bij kortere teksten van 200 tokens daalt de detectie naar circa 80%.

Makkelijk te omzeilen?

Dit is wat mij het meest opviel in het bericht: OpenAI geeft zelf toe dat het watermerk kwetsbaar is. Als je 10% van de woorden vervangt door synoniemen, daalt de detectie naar 66%. Vervang je een kwart van de woorden, dan zakt het naar onder de 20%. Vertalen naar een andere taal en terugvertalen haalt het signaal er ook grotendeels uit.

Ik vind het eerlijk gezegd bijzonder dat OpenAI dit zo openlijk communiceert. Het is transparant, maar het roept ook de vraag op: voor wie werkt dit watermerk dan wél? Het detecteert vooral teksten die onbewerkt worden overgenomen. Iemand die bewust AI-tekst wil laten doorgaan als eigen werk, hoeft er relatief weinig moeite voor te doen om het watermerk te neutraliseren.

Dat maakt het een beetje vergelijkbaar met een slot op een tuinhek: het houdt eerlijke mensen eerlijk, maar iemand met kwade bedoelingen klimt er zo overheen.

Wie krijgt toegang tot de detector?

De tool waarmee je het watermerk kunt detecteren, wordt niet publiek beschikbaar gemaakt. Alleen "goedgekeurde onderzoekers en expertorganisaties" kunnen toegang aanvragen. Dat betekent dat je als ondernemer niet zelf even kunt checken of een tekst van een sollicitant, stagiair of freelancer door AI is geschreven.

OpenAI benadrukt daarbij dat het watermerk niets zegt over de nauwkeurigheid van een tekst, niets over het auteursrecht, en dat de afwezigheid van een watermerk niet bewijst dat een mens de tekst heeft geschreven. Dat zijn belangrijke nuances. Het watermerk is een herkomstmarkering, geen kwaliteitskeurmerk.

Ik denk dat deze beperkte toegang deels bedoeld is om misbruik te voorkomen — stel dat werkgevers het gaan gebruiken om medewerkers te controleren op AI-gebruik, dan krijg je snel een spanningsveld met privacy en arbeidsrecht.

Waarom nu? De EU AI Act als drijfveer

De directe aanleiding is artikel 50 van de EU AI Act. Sinds 2 augustus 2026 zijn aanbieders van generatieve AI verplicht om gegenereerde content machineleesbaar te markeren. Systemen die al op de markt waren vóór die datum krijgen uitstel tot 2 december 2026 om de technische implementatie rond te krijgen.

Voor de volledigheid: OpenAI is niet de enige. Google heeft SynthID-Text al in 2024 geïmplementeerd in Gemini, en Anthropic voerde watermerking in Claude in op precies 2 augustus 2026 — de dag dat de verplichting inging. OpenAI loopt dus relatief gezien wat achter.

De boetes voor overtredingen van artikel 50 kunnen oplopen tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet. Voor MKB-bedrijven geldt het laagste van die twee bedragen. Maar volgens meerdere juridische bronnen is voor veel ondernemers de reputatieschade een grotere zorg dan de boete zelf.

Wat betekent dit voor jou als ondernemer?

Kun je je voorstellen wat dit betekent als je ChatGPT gebruikt voor je nieuwsbrieven, productbeschrijvingen of social media-content? Die teksten bevatten straks een onzichtbaar watermerk dat aangeeft dat ze door AI zijn gegenereerd. Nu is de detector niet publiek toegankelijk, maar dat kan veranderen. En ondertussen geldt de transparantieverplichting van artikel 50 ook voor jou als je AI-content publiceert.

Concreet:

• Als je een chatbot op je website hebt, moet je bezoekers laten weten dat ze met AI communiceren.
• Als je AI-gegenereerde tekst publiceert, gelden er markeringsverplichtingen.
• Voor deepfakes — denk aan AI-gegenereerde video of audio — geldt altijd een meldplicht.

Dit gaat dus niet alleen over het watermerk dat OpenAI toevoegt. Het gaat over een bredere transparantieverplichting waar je als ondernemer nu al aan moet voldoen.

API-gebruikers: ander verhaal

Een belangrijk detail: voor API-gebruikers (ontwikkelaars die ChatGPT in hun eigen software inbouwen) is het watermerk opt-in — je moet het zelf aanzetten. In de standaard ChatGPT-interface voor EU-gebruikers wordt het automatisch geactiveerd. Stel dat je als bedrijf een eigen tool hebt gebouwd bovenop de OpenAI API, dan heb je dus de keuze. Maar let op: de transparantieverplichting uit de AI Act geldt ongeacht of je het watermerk aanzet.

Een signaal, geen oplossing

Wat mij betreft is textGrain vooral een signaal dat de tijd van ongemarkeerde AI-tekst voorbij is — althans in de EU. De techniek zelf is niet waterdicht, en OpenAI is daar eerlijk over. Het is een eerste stap in een richting waar wetgeving en techniek elkaar proberen te vinden.

Voor mij roept het vooral de vraag op: als het watermerk zo makkelijk te omzeilen is, wat is dan de werkelijke waarde? Ik denk dat die waarde hem zit in de norm die het stelt, niet in de technische afdwingbaarheid. Het feit dat AI-aanbieders nu verplicht zijn om herkomstmarkering in te bouwen, verandert de verwachting rondom transparantie — ook als de techniek nog niet perfect is.