Olieprijs daalt, ASML onder druk en Kimi K3 wakkert AI-debat aan

TL;DR

• Wat: De VS-Iran-onderhandelingen drukken de olieprijs naar $87, Chinese DUV-machines laten ASML 6% dalen, en het Chinese open-source AI-model Kimi K3 zet het exportbeleid op scherp.
• Waarom relevant: Energiekosten, de Nederlandse chipsector en de beschikbaarheid van krachtige AI-modellen raken direct aan je bedrijfsvoering en concurrentiepositie.
• Wat je ermee kunt: Houd je energiecontracten in de gaten nu olie daalt, volg het ASML-verhaal als je in de keten zit, en bekijk of open-source AI-modellen zoals Kimi K3 interessant zijn voor je organisatie.

Drie ontwikkelingen in één nieuwsflits, en alle drie raken ze aan iets waar je als ondernemer mee te maken hebt: energiekosten, de Nederlandse chipsector en toegang tot AI-technologie. Ik liep tegen een bericht van SoSoValue aan dat deze drie lijnen samenbrengt, en ik wilde er even bij stilstaan.

Olieprijs zakt naar $87: wat betekent dat voor je energierekening?

De afgelopen weken was de olieprijs een achtbaan. Sinds het militaire conflict tussen de VS en Iran escaleerde, zijn de Brent-crude prijzen fors gestegen — op sommige momenten met meer dan 20% in één maand. Maar nu lijkt er beweging in de diplomatieke richting. President Trump bevestigde dat er "diepgaande onderhandelingen" lopen met Iran, en de VS pauzeerde aanvallen terwijl Teheran aangaf ook de eigen vergeldingsacties te stoppen.

Het gevolg: Brent crude daalde scherp, op maandag 27 juli met ruim 8,6%, richting de $87 per vat. Dat is nog steeds hoog vergeleken met een jaar geleden, maar het is een flinke daling ten opzichte van de pieken eerder deze maand.

Wat mij hier opvalt: voor ondernemers die energie-intensief werken — denk aan productie, transport, logistiek — is dit het moment om even te kijken naar je energiecontracten. Een olieprijs die van boven de $96 naar $87 zakt, heeft doorwerking op gasprijs, transportkosten en uiteindelijk je inkoopkosten. Ik zou niet meteen juichen, want de situatie blijft fragiel. Minister van Buitenlandse Zaken Rubio zei recent nog dat Iran "niet serieus" lijkt over een deal. Maar de richting is voor nu gunstig.

Voorzichtigheid blijft geboden

De onderhandelingen verlopen via omwegen — Oman speelt een bemiddelingsrol rond de Straat van Hormuz, waar een groot deel van de mondiale olie-export doorheen gaat. Als die gesprekken vastlopen, kan de prijs net zo hard weer omhoog. Stel dat je als ondernemer een transportbedrijf runt: dan wil je nu misschien niet vastzetten op de huidige prijs, maar je wilt ook niet wachten tot het weer $100 is. Dat spanningsveld is precies waar je met je financieel adviseur over zou moeten praten.

ASML verliest 6%: Chinese concurrentie op DUV-machines

Dit is het nieuwsbericht dat in Nederland het hardst binnenkomt. Op 27 juli daalde het aandeel ASML met zo'n 6% nadat berichten naar buiten kwamen dat een Chinees consortium — met daarin onder andere Huawei en SiCarrier — eigen DUV-lithografiemachines begint te produceren. DUV staat voor deep ultraviolet, een technologie die ASML al jaren domineert in de chipproductie.

Nu moet ik hier meteen iets bij zeggen: de schaal is voorlopig beperkt. Het gaat om ongeveer vijf machines dit jaar en zo'n twintig in 2027. ASML leverde vorig jaar 131 DUV-systemen. JPMorgan noemde de koersreactie dan ook "disproportioneel" ten opzichte van het werkelijke risico.

Maar ik vind het toch een signaal dat je serieus moet nemen. Niet omdat ASML morgen marktaandeel verliest, maar omdat het laat zien dat China structureel werkt aan het verminderen van afhankelijkheid van westerse chiptechnologie. En dat heeft op langere termijn gevolgen voor de hele Nederlandse hightech-toeleveringsketen.

Wat betekent dit voor de Nederlandse maakindustrie?

ASML is niet alleen een beursgenoteerd bedrijf — het is het hart van een ecosysteem van honderden Nederlandse toeleveranciers, van Eindhoven tot Twente. Volgens Elsevier Weekblad gaat de chiptrein achter ASML langzaam, hoewel nieuwe investeringen de sector weer lucht geven. ASML zelf plant een capaciteitsuitbreiding van zo'n 30% voor bepaalde EUV-machines.

Voor ASML's EUV-technologie — die nodig is voor de allerkleinste chips, onder 3 nanometer — is er voorlopig geen Chinese concurrent. Dat is de kern van hun monopolie. Maar DUV is het brood-en-boter-segment, en daar begint de druk nu.

Kun je je voorstellen wat het betekent als Chinese fabrikanten over vijf jaar hun eigen DUV-machines op grotere schaal inzetten? Dan valt een deel van ASML's afzetmarkt weg, en dat raakt niet alleen Veldhoven, maar ook de toeleveranciers die voor die machines onderdelen maken.

Kimi K3: het grootste open-source AI-model uit China

En dan het derde onderwerp, dat misschien het verst van je bed lijkt maar dat ik eerlijk gezegd het meest fascinerend vind. Het Chinese bedrijf Moonshot AI bracht op 17 juli Kimi K3 uit — een AI-model met 2,8 biljoen parameters dat open-source beschikbaar wordt gesteld. Ter vergelijking: dat is het grootste open-source model dat ooit is uitgebracht.

Kimi K3 presteert volgens de benchmarks op het niveau van modellen als Claude en GPT, zij het dat het nog iets achterloopt op de allernieuwste versies. Het ondersteunt een contextvenster van 1 miljoen tokens — zeg maar: het kan enorm lange documenten in één keer verwerken.

Waarom dit een beleidsdiscussie oplevert

Wat mij hier opvalt is niet zozeer het model zelf, maar de discussie die het losmaakt. De VS heeft sinds 2022 exportbeperkingen op AI-chips naar China. Het idee: als je de rekenkracht beperkt, beperk je de AI-ontwikkeling. Maar Kimi K3 laat zien dat Chinese labs met minder rekenkracht alsnog indrukwekkende modellen bouwen — en ze dan ook nog eens open-source vrijgeven.

Dat zet druk op het Amerikaanse beleid. Volgens The Hill overweegt de Trump-administratie nu restricties op het gebruik van Chinese open-source modellen. Tegelijkertijd noemen critici zoals investeerder David Sacks dat "totale onzin" en een onterechte beperking van open-source innovatie.

Wat betekent dit voor jou als ondernemer?

Als je AI inzet in je bedrijf — of dat overweegt — dan is de beschikbaarheid van krachtige open-source modellen relevant. Open-source betekent dat je een model kunt draaien op eigen infrastructuur, zonder abonnementskosten en zonder dat je data naar een externe partij gaat. Maar als er restricties komen op het gebruik van Chinese modellen, kan dat die optie beperken.

Ik denk dat het voor de meeste MKB-ondernemers nu nog niet direct een probleem is. Maar het is wel een ontwikkeling om te volgen, vooral als je in sectoren zit waar data-gevoeligheid speelt — denk aan zorg, juridisch, of financiële dienstverlening.

Drie verhalen, één rode draad

Wat deze drie ontwikkelingen gemeen hebben is geopolitieke verschuiving. De olieprijs beweegt op diplomatie tussen de VS en Iran. ASML staat onder druk door Chinese technologische ontvoogding. En het AI-landschap wordt beïnvloed door exportbeleid en de vraag wie welke technologie mag gebruiken.

Voor mij is dit vooral een signaal dat de wereld waarin we ondernemen steeds meer wordt bepaald door geopolitiek — en dat je als ondernemer niet meer kunt zeggen dat dat "ver van je bed" is. Of het nu gaat om je dieselkosten, je technologieleverancier of je AI-tools: de grote machtsverhoudingen sijpelen door tot in je dagelijkse operatie.