Google trekt AI-beeldgenerator in Earth terug na één dag

TL;DR

• Wat: Google lanceerde een AI-tool in Google Earth waarmee gebruikers fotorealistische beelden konden genereren op basis van echte satellietdata, en trok die binnen 24 uur weer in.
• Waarom relevant: satellietbeelden worden breed gebruikt voor verificatie — van schadeclaims tot vastgoedtaxaties — en die betrouwbaarheid staat nu ter discussie.
• Wat je ermee kunt: check of jouw bedrijfsprocessen afhankelijk zijn van luchtfoto's of satellietbeelden als bewijs, en overweeg of je verificatiemethode toekomstbestendig is.

Google lanceerde afgelopen woensdag een AI-functie in Google Earth en haalde die donderdag alweer offline. Dat ging snel — te snel om er geen aandacht aan te besteden. Ik vind het interessant omdat het raakt aan een vraag die steeds vaker opduikt: als je met AI overtuigende beelden kunt maken, wat is dan nog "echt"?

Wat er precies is gebeurd

Op 30 juli introduceerde Google een functie genaamd "Create Image" in de webversie van Google Earth. De technologie erachter heet Nano Banana 2 — Google's eigen AI-beeldgenerator. Het idee: je zoomt in op een locatie in Google Earth, typt een beschrijving van wat je wilt zien, en de AI genereert een fotorealistisch beeld dat naadloos past bij de echte satelliet- en 3D-data van die plek.

Stel dat je naar de ruïnes van Pompeii kijkt. Je typt "druk Romeins straattafereel" en de AI bouwt dat beeld op de exacte plek, met de juiste schaal en het juiste perspectief. Klinkt indrukwekkend, en dat is het ook. Maar het duurde minder dan een dag voordat onderzoekers en journalisten alarm sloegen.

De kritiek was helder: dezelfde technologie waarmee je een historische reconstructie maakt, kun je ook gebruiken om nepbeelden te genereren van bomkraters, militaire installaties of protesten die nooit hebben plaatsgevonden. En dat alles op een platform — Google Earth — dat wereldwijd wordt gezien als een betrouwbare bron.

Google reageerde op 31 juli met een verklaring: "We've seen people sharing screenshots of generated imagery that appear to violate our policies. We're rolling back this feature in Google Earth while we work on implementing stronger guardrails."

Waarom satellietbeelden anders zijn dan gewone foto's

Er is een reden waarom dit zoveel aandacht krijgt. Satellietbeelden hebben een bijzondere status. Als een journalist, verzekeraar of overheidsinstantie iets wil verifiëren — is er echt een overstroming geweest, staat dat gebouw er nog, is die oogst mislukt — dan zijn satellietbeelden vaak het sluitstuk van het bewijs. Ze zijn moeilijk te vervalsen, juist omdat je niet zomaar even een satelliet kunt programmeren.

Brady Africk, analist bij het American Enterprise Institute, verwoordde het tegenover persbureau AFP zo: de tool maakt het makkelijker om overtuigende nep-satellietbeelden te maken die snel online verspreid kunnen worden. En Henk Van Ess, een bekende OSINT-onderzoeker, waarschuwde dat het vertrouwen dat in decennia is opgebouwd, snel beschadigd kan raken.

Wat mij opvalt is dat Google wel degelijk veiligheidsmaatregelen had ingebouwd. De beelden kregen een onzichtbaar digitaal watermerk via SynthID en cryptografisch ondertekende metadata via C2PA — technische standaarden waarmee je achteraf kunt controleren of een beeld door AI is gemaakt. Maar het punt is: zodra iemand een screenshot maakt en dat deelt op sociale media, verdwijnt die metadata. Het watermerk overleeft een screenshot volgens Google wel, maar dan moet de ontvanger het wél controleren. En eerlijk gezegd: wie doet dat?

Wat dit betekent voor bedrijven die beelden als bewijs gebruiken

Ik denk dat dit onderwerp relevanter is voor ondernemers dan het op het eerste gezicht lijkt. Denk eens na over hoeveel bedrijfsprocessen afhankelijk zijn van beeldmateriaal als bewijs.

Verzekeraars gebruiken luchtfoto's bij schade-afhandeling. Vastgoedpartijen beoordelen locaties op basis van satellietbeelden. In de agrarische sector worden satellietbeelden ingezet om subsidieaanvragen te controleren — binnen de EU is dat sinds 2022 zelfs verplicht. En dichter bij huis: ook voor bouwvergunningen, milieurapportages en logistieke planning worden dit soort beelden gebruikt.

AI-specialist Jarno Duursma liet eerder al zien hoe hij met een AI-beeldgenerator een nepbon kon maken voor btw-aangifte en valse schadeclaims kon onderbouwen met gefabriceerde foto's. Dat ging toen over gewone foto's. Nu gaat het over satellietbeelden — een categorie die tot voor kort als vrijwel onvervalsbaar gold.

Kun je je voorstellen wat dit betekent als je als ondernemer een schadeclaim beoordeelt op basis van luchtfoto's? Of als je vastgoed koopt en de due diligence deels op satellietbeelden leunt?

De verificatievraag wordt urgenter

Ik denk niet dat je als MKB-ondernemer morgen je hele werkproces moet omgooien. Maar het is wel verstandig om je af te vragen: als ik beelden gebruik als bewijs in mijn bedrijfsvoering, hoe controleer ik dan de herkomst? Zijn er metadata die ik kan checken? Of vertrouw ik blindelings op wat ik zie?

Dat is geen theoretische vraag meer. De technologie om overtuigende nepbeelden te maken is nu beschikbaar — ook al heeft Google deze specifieke tool teruggetrokken.

Google's patroon: lanceren, terugdraaien, bijsturen

Dit is niet de eerste keer dat Google een AI-functie lanceert en snel weer intrekt. Wie het volgt, ziet een patroon: een product wordt aangekondigd met enthousiasme, de markt reageert met kritiek op onvoorziene risico's, en Google draait terug met de belofte van "sterkere vangrails."

Ik vind dat op zich geen slecht patroon. Het alternatief — niets lanceren tot alles waterdicht is — zou betekenen dat dit soort technologie jarenlang alleen in labs bestaat terwijl anderen er wél mee aan de slag gaan, mogelijk zonder enige veiligheidsmaatregel. Maar het roept wel een vraag op: had Google niet kunnen voorzien dat een tool die fotorealistische beelden genereert op een vertrouwd verificatieplatform tot dit soort problemen zou leiden?

Wat mij betreft is het antwoord: waarschijnlijk wel. De snelheid waarmee de kritiek kwam — binnen uren na de lancering — suggereert dat de bezwaren niet verrassend waren. Dat maakt de keuze om tóch te lanceren op zijn minst opmerkelijk.

Een breder signaal

Dit verhaal gaat niet alleen over Google Earth. Het gaat over een verschuiving die al langer gaande is: het wordt steeds moeilijker om visueel bewijs op face value te nemen. Foto's, video's, en nu ook satellietbeelden — elk medium dat we als "objectief" beschouwden, wordt stukje bij beetje ondergraven door generatieve AI.

Voor mij is dit vooral een signaal dat verificatie een vaardigheid wordt die elk bedrijf nodig heeft. Niet alleen mediabedrijven of overheidsinstanties, maar ook de aannemer die een luchtfoto bekijkt, de verzekeraar die een claim beoordeelt, of de ondernemer die een locatie evalueert. De vraag "is dit echt?" wordt onderdeel van het dagelijks werk — of je dat nu wilt of niet.