AI-sollicitatiegesprekken: kandidaten plannen ze om 2 uur 's nachts

TL;DR

• Wat: Steeds meer bedrijven zetten AI in als eerste stap in het sollicitatieproces — en omdat er geen mens tegenover zit, plannen kandidaten die gesprekken op elk moment van de dag, ook diep in de nacht.
• Waarom relevant: Als je personeel werft (of gaat werven), loop je tegen een proces dat fundamenteel aan het verschuiven is — met gevolgen voor kandidaatervaring, wetgeving en je employer brand.
• Wat je ermee kunt: Bedenk of je als werkgever wilt dat een AI het eerste contactmoment met jouw bedrijf is, en zo ja, hoe je daar transparant over communiceert.

Ik stuitte op een bericht van WIRED dat me aan het denken zette: AI-interviews worden steeds vaker de eerste stap in een sollicitatieproces. En omdat er geen mens aan de andere kant zit, plannen kandidaten die gesprekken wanneer het hén uitkomt — ook om twee uur 's nachts. Dat klinkt misschien als een Amerikaans fenomeen, maar de cijfers laten zien dat het ook in Nederland relevant wordt.

Wat er aan de hand is

Het traditionele sollicitatiegesprek — jij tegenover een recruiter, met een kop koffie — is niet verdwenen, maar het krijgt steeds vaker een voorganger. Een AI-systeem dat de eerste screening doet. Soms is dat een chatbot die vragen stelt, soms een video-interview waarbij je antwoorden geeft aan een camera zonder dat er iemand live meekijkt.

De cijfers zijn opvallend. Volgens onderzoek van Greenhouse heeft inmiddels zo'n 63% van de kandidaten ervaring met een AI-gestuurd interview. En volgens gegevens van The Interview Guys zegt 96% van de Amerikaanse hiring professionals AI in te zetten bij ten minste een deel van het wervingsproces. Wereldwijd is de AI-recruitmentmarkt gegroeid naar ruim 700 miljoen dollar in 2025.

Wat mij hier opvalt is niet zozeer de technologie zelf, maar het gedrag dat eruit voortkomt. Omdat er geen mens tegenover je zit, vervalt de sociale conventie van kantooruren. Kandidaten doen hun screening om 23:00 uur, om 2:00 uur 's nachts, op zondagochtend. Volgens diverse bronnen solliciteert 70% van de kandidaten al buiten reguliere kantooruren. AI maakt dat nu ook mogelijk voor het gesprek zelf.

Waarom kandidaten afhaken

Maar er zit een schaduwkant aan. Niet iedereen is enthousiast over praten tegen een scherm zonder menselijke reactie. Uit het Greenhouse-rapport van 2026 blijkt dat 30% van de kandidaten afhaakt zodra ze ontdekken dat het eerste gesprek door AI wordt gevoerd. Meer dan 36% noemt het zelfs een dealbreaker.

Wat ik eerlijk gezegd nog verontrustender vind: 82% van de kandidaten die een AI-interview deden, wist vooraf niet dat het om AI ging. Bijna 69% kreeg achteraf niet eens te horen dat AI was gebruikt in het proces. Dat is een transparantieprobleem dat verder gaat dan technologie — het raakt aan vertrouwen.

En dan de feedback. Meer dan de helft van de kandidaten die een AI-interview afrondde, hoorde daarna helemaal niets meer. Geen afwijzing, geen toelichting, geen mens. Stel dat je als ondernemer op zoek bent naar goed personeel in een krappe arbeidsmarkt — kun je je voorstellen wat dat doet met je reputatie als werkgever?

Wat dit betekent voor Nederlandse werkgevers

In Nederland ligt het AI-gebruik in recruitment iets lager dan in de VS, maar de trend is onmiskenbaar. Volgens Selection Lab gebruikt 75% van de Nederlandse bedrijven met meer dan 100 werknemers inmiddels AI-gestuurde systemen voor cv-screening. En 66% van de Nederlandse recruiters geeft aan dat AI het wervingsproces in hun organisatie al heeft veranderd.

Tegelijkertijd zijn Nederlandse werkgevers voorzichtiger. Volgens Personeelsnet ligt het adoptiepercentage per toepassing tussen de 50 en 60%, wat beduidend lager is dan in de VS. Dat is niet per se een achterstand — het kan ook wijsheid zijn.

Want er zijn juridische kaders waar je niet omheen kunt. Onder de AVG mag een systeem dat zelfstandig beslist welke kandidaten doorgaan en welke worden afgewezen, niet zomaar zonder expliciete toestemming of wettelijke grondslag draaien. Een AI die volledig autonoom de eerste schifting maakt zonder menselijke controle, is in de EU een stuk problematischer dan in de VS.

De krappe arbeidsmarkt als extra factor

Ik denk dat dit voor MKB-ondernemers een extra dimensie heeft. Als groot techbedrijf kun je het je misschien veroorloven dat 30% van de kandidaten afhaakt bij een AI-interview — je hebt er genoeg. Maar als je als Nederlands MKB-bedrijf zoekt naar die ene goede medewerker in een krappe markt, is elk afhakmoment er één te veel.

De vraag is dus niet alleen "kan ik AI inzetten bij werving?" maar "wat is het eerste indruk-moment van mijn bedrijf, en wil ik dat een algoritme dat verzorgt?"

Het 24-uurs sollicitatiegesprek

Er is ook een kant die ik genuanceerd wil belichten. Het feit dat kandidaten om 2 uur 's nachts kunnen solliciteren, is voor sommige mensen juist een voordeel. Denk aan mensen met onregelmatige werktijden, mantelzorgers, of ouders die overdag geen tijd hebben. De flexibiliteit van een AI-interview kan drempels verlagen die een traditioneel 9-tot-5-gesprek juist opwerpt.

De efficiëntiewinst is ook reëel. Organisaties die AI inzetten voor planning rapporteren dat de tijd tot een gepland interview daalt van gemiddeld 2,8 dagen naar zo'n 16 uur. De totale doorlooptijd van werving kan met 50% afnemen.

Maar — en dit is waar ik het spanningsveld zie — efficiëntie voor het bedrijf is niet hetzelfde als een goede ervaring voor de kandidaat. Als je het hele voortraject automatiseert en de kandidaat pas bij de finale ronde een echt mens ziet, dan is het geen sollicitatieproces meer. Dan is het een filtermachine met een menselijk stempel aan het eind.

De balans tussen snelheid en menselijkheid

Wat ik interessant vind aan dit hele verhaal is dat het eigenlijk niet over technologie gaat. Het gaat over de vraag: hoeveel menselijk contact vind je als werkgever belangrijk in je eerste kennismaking met een potentiële medewerker?

De data laat zien dat kandidaten daar vrij helder over zijn. Volgens Greenhouse wil 22% van de kandidaten meer AI, maar dan mét sterke menselijke controle op beslismomenten. En 21% wil het huidige niveau van AI behouden, maar met meer transparantie. Bijna niemand wil volledige automatisering zonder menselijke betrokkenheid.

Voor mij is dit vooral een signaal dat technologie in werving niet het probleem is — maar de manier waarop je het inzet wel degelijk het verschil maakt. Een AI die om 2 uur 's nachts een eerste screening doet kan prima werken, mits de kandidaat weet dat het AI is, mits er een mens volgt, en mits je als werkgever nadenkt over wat dat eerste contactmoment zegt over jouw bedrijf. De nacht is niet het probleem. Het gebrek aan eerlijkheid en opvolging wel.