AI-datacenters jagen op stroom — en dat raakt ook het MKB

TL;DR

• Wat: De explosieve groei van AI-datacenters veroorzaakt wereldwijd een tekort aan stroomtransformatoren, met levertijden tot vier jaar.
• Waarom relevant: Datacenters en bedrijven concurreren om dezelfde schaarse netcapaciteit — in Nederland wachten al meer dan 15.000 bedrijven op een stroomaansluiting.
• Wat je ermee kunt: Controleer bij je netbeheerder of je huidige en geplande stroomvraag toekomstbestendig is, zeker als je groei- of verduurzamingsplannen hebt.

Ik las via Ars Technica dat de enorme energievraag van AI-datacenters een nieuwe generatie stroomtransformatoren aanjaagt. Dat klinkt misschien als een ver-van-mijn-bed-show, maar als je doorleest, merk je hoe dicht dit bij de Nederlandse ondernemer komt.

Waarom transformatoren ineens een knelpunt zijn

Een transformator is dat grote, grijze gevaarte dat je weleens langs de snelweg ziet staan. Het zet hoogspanning om naar een niveau dat bruikbaar is voor gebouwen en fabrieken. Zonder transformator geen stroom — zo simpel is het.

De AI-industrie vreet stroom. Volgens diverse analyses kan een modern AI-datacenter meer dan 100 megawatt per locatie verbruiken, en sommige hyperscale-campussen mikken op 1 gigawatt — genoeg voor een kleine stad. Een enkel serverrek met NVIDIA's nieuwste GPU's trekt 120 tot 140 kilowatt, waar een traditioneel rek met 10 tot 15 kilowatt toekon. Dat verschil is enorm.

Dat betekent: meer en grotere transformatoren. Maar de markt kan het niet bijbenen. Levertijden voor maatwerk hoogspanningstransformatoren van fabrikanten als ABB, Siemens en Eaton lopen inmiddels op tot 36 maanden. In sommige gevallen wordt zelfs vier jaar gemeld. Wood Mackenzie schat dat de jaarlijkse vraag naar transformatoren kan stijgen van zo'n 1.500 eenheden nu naar meer dan 9.000 in 2030.

Ik vind die cijfers eerlijk gezegd indrukwekkend. Een vervijfvoudiging van de vraag in vijf jaar — dat is geen geleidelijke groei, dat is een sprint.

Nieuwe technologie: de solid-state transformator

Een van de meest opvallende ontwikkelingen die uit mijn onderzoek naar voren kwam, is de opkomst van de zogenaamde solid-state transformator (SST). Waar een klassieke transformator uit zware koperen spoelen bestaat — een ontwerp dat in essentie uit de negentiende eeuw stamt — gebruikt een SST halfgeleidertechnologie. Vergelijk het met het verschil tussen een oude buizenradio en een moderne smartphone: allebei doen ze geluid, maar de technologie erachter is fundamenteel anders.

Wat maakt een SST anders?

Een SST combineert de functies van een transformator en een omvormer in één apparaat. Het kan direct middenspanning omzetten naar hoogspanningsgelijkstroom (800 VDC), het type stroom waar NVIDIA en partners op inzetten voor de volgende generatie AI-infrastructuur. Dat scheelt conversielstappen, en elke stap die je weghaalt, bespaart energie en ruimte.

Concreet: een typische SST op 13,8 kilovolt levert 2 tot 2,5 megawatt per systeem. De snelle reactietijd is vooral interessant voor AI-workloads, die enorme pieken vertonen. Onderzoek van het Uptime Institute toonde aan dat GPU-racks tijdens training in seconden kunnen swingen van 60-70 kW naar meer dan 150 kW. Een klassieke transformator is daar niet voor ontworpen.

Wie investeert hierin?

De investeringen lopen al snel op. Heron Power sloot in februari 2026 een Series B-ronde van 140 miljoen dollar. Amperesand haalde in november 2025 een Series A van 80 miljoen dollar op, met als doel 30 megawatt aan commerciële installaties in 2026. In Europa liet VIRTUS Data Centres begin 2026 twee zogenaamde super-grid transformatoren van 185 MVA in gebruik nemen — een van de grootste implementaties in een Europees datacenter.

Wat mij hier opvalt: dit is niet langer een laboratoriumverhaal. Er gaat serieus geld naartoe.

Wat dit met Nederland te maken heeft

Nu wordt het relevant voor de ondernemer die dit leest. Nederland kampt met een groot netcongestieprobleem. Dat wil zeggen: het elektriciteitsnet zit op veel plekken vol. Meer dan 15.000 bedrijven staan op een wachtlijst voor transportcapaciteit. In de regio Vijfhuizen — waar veel datacenters staan — wordt het net naar verwachting pas tussen 2033 en 2035 voldoende verzwaard.

Sinds 1 juli 2026 gelden bovendien nieuwe regels: ook kleinverbruikers kunnen op een wachtlijst terechtkomen bij netcongestie. Dat raakt direct MKB-ondernemers die willen uitbreiden, verduurzamen of elektrificeren.

De concurrentie om stroom

Hier zit de kern van het probleem: datacenters en reguliere bedrijven vissen in dezelfde vijver. De Amerikaanse datacenter-capaciteit schaalt naar verwachting van 24 GW naar 100 GW tussen 2026 en 2030. Die trend zie je terug in Europa. De top vijf hyperscale-bedrijven besteden in 2026 naar schatting meer dan 600 miljard dollar aan infrastructuur, waarvan driekwart voor AI.

Kun je je voorstellen wat dat betekent als jij als MKB'er een grotere stroomaansluiting nodig hebt voor een nieuwe productielijn? Je staat in de rij achter partijen met miljarden op zak.

Wat ondernemers nu kunnen doen

De Dutch Data Center Association wees er recent op dat de stroomvoorziening het tempo van digitale groei in Nederland bepaalt. Ondertussen biedt het programma Netperspectief MKB, dat op 1 januari 2026 is gestart, praktische hulp aan MKB'ers die ondanks netcongestie willen blijven groeien.

Ik denk dat het voor elke ondernemer met groeiplannen verstandig is om nu al met de netbeheerder in gesprek te gaan. Niet morgen, niet volgend kwartaal. De wachttijden voor netverzwaring lopen op tot twee à vijf jaar, en hoe later je in de rij aansluit, hoe langer je wacht.

Een groter plaatje

Wat ik fascinerend vind aan dit verhaal is hoe een ogenschijnlijk saai onderwerp — transformatoren — ineens de snelheid van de AI-revolutie bepaalt. Alle chips, alle software, alle modellen zijn niets waard zonder stroom. En de zwakste schakel in die stroomketen is een apparaat dat we al meer dan honderd jaar gebruiken.

De markt reageert met nieuwe technologie en enorme investeringen. Chinese fabrikanten — goed voor zo'n 60 procent van de wereldwijde productiecapaciteit — zagen hun export in 2025 met 36 procent stijgen naar een record van 9,3 miljard dollar. Westerse markten kampen ondertussen met een geschat leveringstekort van 30 procent.

Dat is een geopolitieke dimensie die ik hier alleen maar kan aanstippen, maar die wel relevant is. Als je als continent afhankelijk bent van import voor een cruciaal stuk infrastructuur, dan is dat iets om in de gaten te houden.

Tot slot

Voor mij is dit vooral een signaal dat de AI-groei niet alleen een digitaal verhaal is. Het is een fysiek, industrieel en logistiek verhaal. En de gevolgen daarvan landen niet alleen bij techbedrijven in Silicon Valley, maar ook bij een ondernemer in Amersfoort die een zwaardere aansluiting nodig heeft. Ik denk dat we daar de komende jaren veel meer van gaan merken.